Propolis: czym jest, co pokazują badania i komu nie jest odpowiedni
Propolis, nazywany też kitem pszczelim, to jeden z najpopularniejszych produktów pszczelich. Często sięgają po niego osoby w sezonie przeziębień lub z myślą o gardle.
W tym artykule w prosty sposób wyjaśniamy, czym jest propolis, co pokazują badania, jakie formy występują i kto powinien zachować ostrożność.
W skrócie. Skład propolisu bardzo się różni w zależności od pochodzenia, dlatego nie ma dla niego zatwierdzonych w UE oświadczeń zdrowotnych.1 Istnieje kilka niewielkich badań dotyczących konkretnych ekstraktów, jednak ich wyników nie można przenosić na wszystkie produkty.2 Propolis może wywoływać alergię, zwłaszcza u osób uczulonych na pyłki roślin lub produkty pszczele.3
Czym jest propolis?
Propolis to lepka substancja, którą pszczoły wytwarzają z żywicy pączków drzew i własnego wosku. Pszczoły uszczelniają nią szczeliny w ulu.
Propolis zawiera setki substancji, w tym polifenole – związki roślinne, które często są badane w laboratoriach. Jednak skład propolisu bardzo się różni w zależności od tego, skąd pochodzi i z jakich roślin pszczoły zbierały żywicę.1
Co pokazują badania dotyczące propolisu?
Najczęściej propolis jest badany pod kątem dolegliwości gardła i górnych dróg oddechowych. Jedno z nowszych badań przeprowadzono we Włoszech.2
Przykład. W badaniu wzięło udział 122 dorosłych z łagodnymi objawami przeziębienia. Przez pięć dni rozpylali oni w jamie ustnej standaryzowany ekstrakt propolisu lub placebo. W trzecim dniu objawy nadal miało 17% uczestników z grupy propolisu i około 72% z grupy placebo.2
Wynik jest interesujący, ale badanie przeprowadzono w jednym ośrodku i z jednym konkretnym ekstraktem. Inny produkt z propolisem może mieć zupełnie inny skład. Z tego powodu eksperci UE, oceniając oświadczenia dotyczące propolisu, zaznaczyli, że nie jest jasne, jakiego rodzaju propolisu miałyby one dotyczyć.1 Dlatego producenci nie mogą obiecywać, że propolis wzmacnia odporność lub chroni przed przeziębieniem.4
Jakie formy propolisu są dostępne?
| Forma | Co warto wiedzieć | Co to oznacza dla Ciebie |
|---|---|---|
| Nalewka (krople) | Propolis rozpuszczony w alkoholu. | Nie jest odpowiednia dla dzieci, kobiet w ciąży ani osób, które powinny unikać alkoholu. |
| Kapsułki, tabletki | Często łączone z mleczkiem pszczelim lub pyłkiem. | Sprawdź, ile propolisu zawiera porcja, i zsumuj, jeśli stosujesz kilka produktów pszczelich. |
| Spraye, pastylki | Przeznaczone do jamy ustnej i gardła. | Wyniki badań dotyczą tylko tego ekstraktu, który był badany.2 |
| Kosmetyki | W kremach, maściach, szamponach. | Przed pierwszym użyciem wypróbuj na niewielkim fragmencie skóry. |
Ile propolisu stosować?
Nie ma zalecanego dziennego spożycia propolisu ani bezpiecznej górnej granicy. Wynika to z tego, że propolis nie jest składnikiem odżywczym, a jego skład bardzo się różni.1
Przestrzegaj dawki podanej na etykiecie i nie łącz kilku produktów z propolisem jednocześnie. W wymienionym badaniu spray stosowano w ilości 2–4 rozpyleń 3 razy dziennie przez 5 dni.2 Nie jest to ogólne zalecenie dla innych produktów.
Skutki uboczne propolisu i bezpieczeństwo
Najczęstszym problemem jest alergia. Włoski system nadzoru w ciągu pięciu lat otrzymał 18 zgłoszeń podejrzewanych reakcji na produkty z propolisem. 16 z nich miało charakter alergiczny, a 6 osób wymagało pomocy szpitalnej lub doraźnej.3
Unikaj propolisu lub najpierw skonsultuj się z lekarzem, jeśli:
- masz uczulenie na pyłki roślin lub produkty pszczele albo chorujesz na astmę;3
- jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa;
- chcesz podać propolis dziecku, zwłaszcza nalewkę z alkoholem;
- przyjmujesz leki lub chorujesz na chorobę przewlekłą.
Kiedy pilnie szukać pomocy. Jeśli po zastosowaniu propolisu pojawi się obrzęk ust, języka lub trudności w oddychaniu, wezwij pogotowie ratunkowe (112). Jeśli ból gardła nie ustępuje w ciągu kilku dni lub pojawi się wysoka temperatura, skontaktuj się z lekarzem.
Przypominamy, że suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety.5
Wybrane produkty z propolisem
Informacja handlowa. Prezentujemy produkty dostępne w naszym sklepie. To nie jest ranking skuteczności. Przed zakupem sprawdź skład i instrukcję stosowania na stronie produktu.
Royal Jelly Propolis Complex - N60 - Mleczko pszczele z propolisem - Swanson
Kapsułki z propolisem, mleczkiem pszczelim (koncentrat 5:1) i pyłkiem pszczelim. Producent podaje 1 kapsułkę 2–3 razy na dobę. Nie jest odpowiedni dla kobiet w ciąży, karmiących piersią ani osób uczulonych na produkty pszczele.6
FARMONA NIVELAZ.STOPY Maść propolisowa
Kosmetyczna maść do suchej, stwardniałej skóry stóp z ekstraktem propolisu i olejem z nagietka. Przed pierwszym użyciem wypróbuj na niewielkim fragmencie skóry.7
FARMONA Herbal Care regenerująca maska na pięty Propolis 100 ml
Maska do suchej skóry pięt z ekstraktami propolisu i miodu, woskiem pszczelim i olejami. Stosowana codziennie, najlepiej wieczorem.8
Garnier Botanic Therapy Miód i propolis do włosów bardzo zniszczonych 400 ml
Szampon do włosów bardzo zniszczonych z miodem i propolisem. Jeśli masz uczulenie na propolis, wybieraj produkty bez składników pszczelich.9
Najczęściej zadawane pytania
Czy propolis wzmacnia odporność?
Nie zostało to udowodnione, dlatego UE nie zezwala na stosowanie takiego oświadczenia.1,4 Dla układu odpornościowego najważniejsze są zróżnicowana dieta, sen i aktywność fizyczna.
Czy nalewkę z propolisu można podawać dzieciom?
Nalewka zawiera alkohol, dlatego nie jest odpowiednia dla dzieci. Większość suplementów z propolisem jest przeznaczona dla dorosłych. W sprawie dziecka zawsze skonsultuj się z lekarzem.
Jak rozpoznać, że mam uczulenie na propolis?
Alergia może objawiać się wysypką, świądem skóry, obrzękiem ust lub warg.3 Jeśli masz uczulenie na pyłki roślin lub produkty pszczele, przed zastosowaniem propolisu skonsultuj się z lekarzem alergologiem.
Źródła naukowe
- EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to propolis (ID 1242, 1245–1248, 3184) and flavonoids in propolis (ID 1244, 1644, 1645, 3526, 3527, 3798, 3799). EFSA Journal. 2010;8(10):1810. doi:10.2903/j.efsa.2010.1810
- Esposito C, Garzarella EU, Bocchino B i wsp. A standardized polyphenol mixture extracted from poplar-type propolis for remission of symptoms of uncomplicated upper respiratory tract infection (URTI): a monocentric, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Phytomedicine. 2021;80:153368. PubMed
- Menniti-Ippolito F, Mazzanti G, Vitalone A i wsp. Surveillance of suspected adverse reactions to natural health products. Drug Saf. 2008;31(5):419–423. doi:10.2165/00002018-200831050-00007
- Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności. EUR-Lex
- Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących suplementów żywnościowych. EUR-Lex
- Swanson. Royal Jelly Propolis Complex, 60 kapsułek. Etykieta produktu.
- Farmona. Nivelazione Stopy maść propolisowa. Etykieta produktu.
- Farmona. Herbal Care regenerująca maska do pięt Propolis, 100 ml. Etykieta produktu.
- Garnier. Botanic Therapy Miód i propolis szampon, 400 ml. Etykieta produktu.
Zastrzeżenie. Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani farmaceutą. Suplementy diety nie są przeznaczone do leczenia chorób ani zapobiegania im i nie zastępują zróżnicowanej diety oraz zdrowego stylu życia. Przed zastosowaniem suplementów, zwłaszcza w okresie ciąży, karmienia piersią, w przypadku chorób przewlekłych lub przyjmowania leków, skonsultuj się z pracownikiem ochrony zdrowia.
